Opmerkzaam zijn
Inleiding en gesprek januari 1990


De vorige keer is de kwestie van de waarnemer in jezelf uitvoerig aan de orde gesteld. Ik was op het moment zelf niet alert genoeg om op te merken dat die hele historie van de waarnemer een uitvinding van ons denken is. Hij wordt veel gebruikt en je kunt er iets aan duidelijk maken, maar het is theoretisch. In feite zijn we een geheel, terwijl we onszelf bijna ons hele leven opdelen in een aantal functies. En we vereenzelvigen ons met die functie. Eén van die functies is de waarnemer. Maar de waarnemer staat buiten het proces en daarom is hij theoretisch. En jij staat natuurlijk in feite in dat proces, anders leefde je niet meer.

Als ik dit zeg, dan kom ik heel vanzelf op die beroemde schemergebieden waar de hele religieuze traditie vol van is. De kwestie van het in afzondering zitten is er bijvoorbeeld zo een. Ik denk dat wij in de bewustzijnssituatie waar we nu in zijn, het nodig hebben om in afzondering te zitten. Maar we moeten goed zien dat het een tussenschakel is, het is het niet. Opmerkzaam zijn is een spontaan iets.
Waar je iets aan kunt doen - en dat is waar we mee bezig zijn - is een situatie scheppen waarin dat opmerkzaam zijn spontaan kan gebeuren. Wat nu zo jammer is, is dat wij die hulpsituatie verheffen tot een eindsituatie. En dat is niet waar.

Als ik nou gewoon spraakgebruik neem, is opmerkzaam zijn iets wat je overkomt. Ik heb het zelf heel vaak opgemerkt, je kunt midden in je werk zijn - of het nou kopjes wassen, schrijven of praten is - en plotseling stilvallen, terwijl je de handeling voortzet. Je houdt niet op, het gaat gewoon door. Maar je bent stil. En in dat stilzijn ben je voor het eerst verbonden met alles wat op dat moment speelt. Je bent dus niet meer alleen maar in je eigen bedoeling. Je bent ook niet meer in het antwoord op wat de ander, die in dezelfde ruimte is, voor je betekent of misschien aan je vraagt. Maar je bent alles. Je bent ook je hele verleden, alles van je verleden is aanwezig! Ook al speelt alleen dat gedeelte uit het verleden mee dat relevant is voor het moment waarin je bent. Maar je kunt merken dat je hele verleden aanwezig is, vanaf het moment dat je geboren bent. Dat is aanwezig op het moment dat je stil bent. En daar kun je dus niet voor oefenen.


(open onderstaande link voor de volledige tekst)

 
Opmerkzaam zijn